ชีวิตและการงาน

ศิลปะเสริมสร้างมหานคร

Published 9 เม.ย. 2019

By พนิต ภู่จินดา

Urban-Redevelopment-Street-art-smart-living-Rabbit-Today-banner

ในอดีตการพัฒนาพื้นที่เมือง มีเป้าหมายเพื่อให้มีโครงสร้างพื้นฐานให้เพียงพอต่อการพัฒนาตามศักยภาพของพื้นที่ จึงมีการตัดถนนเพื่อการสัญจร วางสาธารณูปโภคต่างๆ จัดหาสาธารณูปการและพื้นที่สาธารณะ รวมถึงกฎระเบียบและแรงจูงใจเพื่อสนับสนุน เกิดการพัฒนาอย่างเหมาะสม เมื่อเอกชนและผู้ประกอบการเห็นว่ามีระบบสนับสนุนการพัฒนาอย่างเพียงพอ ก็มาลงทุนสร้างพื้นที่สำหรับกิจกรรมต่างๆ ตามศักยภาพอันเกิดจากโครงสร้างพื้นฐานที่เตรียมไว้ให้ พื้นที่เมืองนั้นๆ ก็ได้รับการพัฒนาไปตามวิถีของมัน

เมื่อพื้นที่เมืองนั้นๆ ถูกใช้งานไปถึงจุดหนึ่ง ก็เสื่อมโทรมลงตามวัฏจักร กิจการต่างๆ ไม่ได้รุ่งเรืองแบบในอดีต โครงสร้างพื้นฐานถูกใช้งานจนเต็มความสามารถและล้าสมัย อาคารต่างๆ เก่า ทรุดโทรม มีรูปแบบและลักษณะที่ไม่สอดคล้องกับความต้องการในปัจจุบัน นำมาซึ่งความเสี่ยงต่อการเกิดไฟไหม้และอาชญากรรม 

บางพื้นที่คนกลุ่มเดิมย้ายออกไปหาพื้นที่ใหม่ที่เหมาะสมกับกิจกรรมทางเศรษฐกิจมากกว่า ทิ้งพื้นที่เดิมให้เสื่อมโทรมต่อไป บางพื้นที่ซึ่งยังมีศักยภาพดีอยู่ แต่อาคารและโครงสร้างพื้นฐานแบบเดิมไม่เหมาะกับศักยภาพแล้ว รัฐและเอกชนก็ร่วมกันทำโครงการรื้อร้างสร้างใหม่ (Urban Redevelopment) คือรื้อของเดิมส่วนใหญ่หรือทั้งหมดออกไปซะ แล้วก็ร่วมกันสร้างอาคารและโครงสร้างพื้นฐานขึ้นมาใหม่ให้ทันสมัย สมกับศักยภาพของพื้นที่และความต้องการของหน่วยธุรกิจในปัจจุบันได้

แต่สำหรับพื้นที่เมืองที่ยังพอจะมีศักยภาพ มีคุณค่า มีเอกลักษณ์ แต่ด้วยปัจจัยหลายๆ อย่าง ทำให้ไม่สามารถปรับปรุงหรือรื้อร้างสร้างใหม่ได้ จะมีแนวทางในการทำให้พื้นที่เหล่านั้นกลับมามีชีวิตชีวาและรุ่งเรืองเช่นในอดีตได้อย่างไร วิธีการที่หลายๆ เมืองใช้กันอยู่ คือการตกแต่งอาคารและพื้นที่สาธารณะแบบง่ายๆ ไม่ต้องลงทุนด้วยตัวเงินมากนัก แต่ใช้ความคิดสร้างสรรค์ทางศิลปะมาช่วยทำให้พื้นที่เมืองมีความงาม ดูดี ไม่เสื่อมโทรม และทันยุคทันสมัยมากขึ้น ทำให้เกิดแรงดึงดูดแบบใหม่ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตคนในยุคโซเชียลมีเดียครองโลก คือให้นักท่องเที่ยวทั้งท้องถิ่นและต่างชาติมาถ่ายรูปกับงานศิลปะเหล่านั้นไป เผยแพร่ในโลกออนไลน์ 

แนวทางดังกล่าวเป็นวิธีการที่ประหยัด ทำได้ง่าย และไม่กระทบต่อการถือครองอาคารและพื้นที่โดยเจ้าของคนเดิม ตัวอย่างเช่น การทำ Street art ในพื้นที่ Little India ในประเทศสิงคโปร์ พลิกฟื้นย่านการค้าของกลุ่มคนอินเดียที่มีความแออัด เสื่อมโทรม แต่อยู่ได้ด้วยสินค้าที่มีความหลากหลาย ครบถ้วนทุกอย่าง อยากได้อะไรมีหมด และมีราคาถูกเมื่อเทียบกับย่านการค้าอื่นๆ ในประเทศสิงคโปร์ 

เมื่อ Little India เสื่อมโทรมลง การค้าไม่ได้รุ่งเรืองแบบในอดีตที่นักท่องเที่ยวไทยทุกคนต้องไปซื้อของฝากจากห้างมุสตาฟา ก็ปรับปรุงอาคารทั้งหลายให้สวยงามด้วยการทาสีใหม่ให้กับอาคารตึกแถวสองชั้นแบบเดิม แต่ละห้องมีสีแตกต่างกันไป ผนังด้านข้างเป็นพื้นที่วาดภาพงานศิลปะแบบอินเดียร่วมสมัย จึงมีนักท่องเที่ยวเข้ามาท่องเที่ยวเพื่อถ่ายภาพในพื้นที่ดังกล่าวเป็นจำนวนมาก 

วิธีการเดียวกันนี้ถูกนำมาใช้กับย่าน Haji Lane ซึ่งเคยเป็นที่อยู่อาศัยของกลุ่มชนชั้นแรงงานเชื้อสายมาเลเซียในอาคารตึกแถวสองชั้น บนถนนสายแคบๆ ตามประสาคนจน การทำอาคารเดิมให้ดูใหม่ ทาสีให้ดูงดงามขึ้น และมีงานศิลปะรูปแบบต่างๆ บนผนังด้านข้าง กิจกรรมต่างๆ ถูกเปลี่ยนจากที่อยู่อาศัยของคนจนกลายเป็นร้านค้าและร้านอาหารเพื่อรองรับนักท่องเที่ยวที่เข้ามาในพื้นที่จากแรงดึงดูดของศิลปะบนพื้นที่สาธารณะโดยไม่ต้องรื้อร้างสร้างใหม่ที่ต้องลงทุนเป็นจำนวนมาก

วิธีการปรับปรุงย่านเสื่อมโทรมของเมืองฟังดูดีมาก ทั้งทำง่าย ทำเร็ว ต้นทุนต่ำ ไม่ส่งผลกระทบต่อการถือครองโดยเจ้าของเดิม จึงมีการคัดค้านไม่มากนัก แต่ก็ยังมีข้อจำกัดหลายประการ ไม่ว่าจะเป็นขีดจำกัดการพัฒนาเนื่องจากยังอยู่บนพื้นฐานของการใช้อาคารเดิมที่มีขนาดเล็กและโครงสร้างพื้นฐานเดิมเป็นหลัก ไม่สามารถรองรับกิจกรรมขนาดใหญ่หรือกิจกรรมที่ต้องการโครงสร้างพื้นฐานแบบใหม่ที่ทันสมัยได้อย่างมีประสิทธิภาพ 

ความรุ่งเรืองแบบใหม่อันเกิดจากงานศิลปะในพื้นที่สาธารณะ ดึงดูดกิจกรรมการท่องเที่ยวที่อาจไม่สอดคล้องกับกิจกรรมแบบเดิม เช่น นักท่องเที่ยวที่มาถ่ายรูปกับอาคารที่มีสีสันและงานศิลปะในที่สาธารณะ ที่ Little India ก็ไม่ได้ซื้อสินค้าราคาถูกในพื้นที่นี้ แค่มาถ่ายรูปอย่างเดียวเป็นหลัก ส่วนครอบครัวแรงงานมาเลเซียที่ย่าน Haji Lane ก็ไม่ได้อยู่ที่เดิมอีกต่อไปแล้ว กลายเป็นเจ้าของอาคารรายใหม่ที่เข้ามาเปิดร้านค้าร้านอาหารที่รองรับนักท่องเที่ยวซึ่งตามมาถ่ายรูปและนั่งจิบน้ำชาชมงานศิลปะบนพื้นที่สาธารณะที่เขียนขึ้นมาใหม่ 

จึงยังเป็นคำถามสำคัญว่า จะปรับปรุงฟื้นฟูพื้นที่เมืองเดิมอย่างไรให้ดูดีขึ้น สวยงามและทันสมัย โดยที่คนกลุ่มเดิมได้ประโยชน์โดยตรงและยังคงกิจกรรมแบบเดิมเอาไว้ได้



Advertising